Numer aktualny

16 /2015

Wypedzenie28.02.jpg

Od redakcji

Pełne teksty w formacie PDF (ze streszczeniami w języku angielskim i niemieckim) publikowane są na nowej stronie kwartalnika

A R T Y K U Ł Y:

Marcin Krawczyk, Poza absolutyzm i relatywizm. Anty-antyetnocentryzm Richarda Rorty’ego

Niniejszy artykuł koncentruje się krytycznej prezentacji Richarda Rorty’ego koncepcji moralności, której rysem zasadniczym jest próba wyjścia poza opozycję absolutyzm-relatywizm i znalezienia rozwiązania, które unikałoby słabości zarówno pierwszego jak i drugiego stanowiska, a jednocześnie wolne byłoby od fundamentalizmu, dogmatyzmu, pesymizmu czy nihilizmu aksjologicznego. Rorty rozwiązanie takie widzi w stanowisku, które określa mianem anty-antyetnocentryzmu, a które polega na uznaniu wartości i norm moralnych za historyczno-kulturowe wytwory, pozbawione bezwzględnego i absolutnego charakteru, moralności zaś za zbiór tych zwyczajów, zachowań i praktyk, które dane społeczeństwo i kultura aprobują. Od relatywizmu anty-antyetnocentryzm Rorty’ego odróżnia się poprzez odrzucenie przekonania, że różne systemy wartości są jednakowo dobre i że nie można tych różnych systemów oceniać z perspektywy innych systemów. Od absolutyzmu i fundamentalizmu, z kolei, etnocentryzm Rorty’ego różni się ciągłym podkreślaniem, że wartości, reprezentowane przez zachodnie demokracje, nie są czymś bezwzględnie i obiektywnie dobrym, niemniej jednak wartym pielęgnowania i propagowania.

Słowa kluczowe: Rorty, etnocetryzm, absolutyzm, relatywizm, moralność


Krzysztof Rojek, Kontrfaktyczna interwencja jako teoretyczne i praktyczne zagrożenie dla wolności. Krytyczna analiza „Frankfurt Cases“

Współczesna, ontologiczna i kompleksowa analiza kategorii wolnej woli pociąga za sobą potrzebę rozważań na gruncie interdyscyplinarnym. Jedną z dziedzin, jakie analiza ta musi uwzględniać, jest współczesna etyka, a wraz z nią problematyka moralnej odpowiedzialności za czyn. Zasada alternatywnych możliwości (PAP), której falsyfikacji podjął się czołowy przedstawiciel kompatybilizmu – Harry Gordon Frankfurt – wydaje się odpowiednim przykładem, by wykazać powyższą zależność. Artykuł ma na celu ukazanie historycznego kontekstu problemu oraz analizę przypadków Frankfurta (Frankfurt Cases), w tym słynnego przykładu kontrfaktycznej interwencji Blacka. Zestawienie różnych, współczesnych sposobów ujęcia wolnej woli oraz występujących między nimi punktów spornych będzie miało znaczenie dla oceny trafności rozwiązania samego Frankfurta. Zawarte w pracy krytyczne wnioski mogą również stanowić przyczynek do niegasnącej współcześnie debaty na temat wolnej woli.

Słowa kluczowe: kontrfaktyczna interwencja, wolna wola, kompatybilizm, zasada alternatywnych możliwości, przypadki Frankfurta


Kamil Szymański, Debata Samuela P. Huntingtona z Francisem Fukuyamą 

W artykule analizuję teorię „końca historii” Francisa Fukuyamy w kontekście krytyki Samuela P. Huntingtona zawartej w artykule Z historii nie ma wyjścia. Przedstawiam różnice w rozumieniu pojęcia „końca historii” u obu tych autorów oraz u innych krytyków teorii „końca”, która formułowana była w nawiązaniu do Hegla. Wskazuję również pewne podobieństwa w często sobie przeciwstawianych koncepcjach Huntingtona i Fukuyamy.

Słowa kluczowe: Fukuyama, Huntington, Hegel, koniec historii, zderzenie cywilizacji


Barbara Grabowska, Mary Wollstonecraft, czyli oświeceniowe początki feminizmu

Mary Wollstonecraft, polemizując m.in. z J. J. Rousseau, odrzuca model osobnej edukacji dla chłopców i dla dziewczynek. Dowodzi, że to nie natura, lecz właśnie edukacja, kształtuje charaktery i zachowania dziewcząt w taki sposób, że stają się one istotami słabymi i nadmiernie emocjonalnymi. Kwestionuje obowiązujące wówczas wzorce kobiecości, które jej zdaniem niszczą zarówno ciało, jak i charakter dziewcząt i kobiet. Proponuje nowy, wspólny dla chłopców i dziewcząt, model nauczania i wychowania. Przekonuje, że dzięki temu kobiety nie tylko staną się szczęśliwsze, lecz także bardziej użyteczne dla swoich rodzin i całego społeczeństwa.

Słowa kluczowe: feminizm, protopfeminizm, kobiecość, edukacja


Tomasz Stefaniuk, Religijne, społeczne i kulturowe funkcje meczetu 

Podstawową funkcją każdego meczetu jest zapewnienie odpowiedniego miejsca (przestrzeni) do odprawiania modlitwy, w tym przede wszystkim modłów zbiorowych – piątkowych, świątecznych i innych. Nie oznacza to jednak, że meczet należy pojmować wyłącznie jako muzułmański „dom modlitwy”. Jest tak między innymi dlatego, że w islamie religijne praktyki nie ograniczają się tylko do modlitwy. Analiza źródłowych tekstów islamu, tj. Koranu i hadisów, a także ujęcie rozwoju meczetu w perspektywie historycznej wskazują, że meczet to nie jedynie budynek, lecz swego rodzaju „centrum islamu”, które pełni pełniące różnorakie funkcje. Są to – oprócz funkcji religijnych – przede wszystkim funkcje społeczne, kulturowe, edukacyjne, reprezentacyjne oraz administracyjne.

Słowa kluczowe: islam, islamski, religia, muzułmanie, muzułmański, meczet

R E C E N Z J E:

Krzysztof Rojek, Dlaczego „wciskanie kitu” jest groźniejsze od kłamstwa? Recenzja: H. G. Frankfurt, O wciskaniu kitu, Wydawnictwo Czuły Barbarzyńca Press, Warszawa 2008 (80 s.)

K O M U N I K A T Y   I   S P R A W O Z D A N I A:

Krzysztof Rojek, “Co i jak poznajemy przez obrazy?” – edycja druga, Kazimierz Dolny, 2–4 września 2015

Krzysztof Rojek, II Ogólnopolska Konferencja Filozoficzna EPISTEME 2015, Lublin, 12–13 grudnia 2015


Licencja Creative Commons