Numer 1(5) /2013

ANDRZEJA NOWICKIEGO FILOZOFIA „W-DZIEŁO-WSTĄPIENIA”,

red. Zofia Majewska

Wypedzenie28.02.jpg

Od  redakcji pełny tekst w formacie pdf

A  R  T  Y  K  U  Ł  Y:

Zofia Majewska, Wprowadzenie pełny tekst w formacie pdf


Kinga Nowicka-Lohmann, Ojciec i jego księgozbiór pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł o przeszło czterotysięcznym księgozbiorze Andrzeja Nowickiego, widzianym oczami córki, jest „pretekstem” do pokazania, jak ważną rolę świat książki czy szerzej mówiąc świat „słowa pisanego” pełnił w jego życiu;  i jak przejawiało się to w jego codziennej kilkusetstronicowej lekturze i rozrastającym się księgozbiorze. Biblioteka wiele mówi o jego pasjach filozoficznych, zainteresowaniach naukowych, potrzebach intelektualnych, kulturalnych i poznawczych. Jest również odzwierciedleniem jego życiorysu naukowego i filozoficznego  wskazując na ważne  działy  jego twórczości, takie jak ateizm, religioznawstwo, krytyka religii, historia filozofii, historia filozofii Renesansu, filozofia włoska,  filozofia kultury, filozofia masonerii czy kultura chińska; a także odzwierciedleniem jego życiorysu poetyckiego. Księgozbiór ojca wskazuje na jego rzetelny warsztat historyka filozofii: gromadzenie wszechstronnej literatury i źródeł, czasami zdawać by się mogło, że dosyć odległych od przedmiotu badań, jak i dużą dbałość o dokumentację (w tym dokumentację ikonograficzną) przedmiotu badań, w tym również dokumentację swojego twórczego życia. Zbiór ten jest z pewnością unikalny ze względu na wspomniane wyżej działy tematyczne jak i na bogate zbiory twórczości „mistrzów” i uczniów ojca. I w końcu jego unikalność polega na przynależności do innej epoki, która kończy się wraz z nastaniem Internetu.

Słowa  kluczowe: ojciec, księgozbiór, filozofia, kultura, twórczość, nauka


Teresa Rzepa, Co się kryje za kulisami przekładu dialogów Platona i książki „Uczeń Twardowskiego”? pełny tekst artykułu w formacie pdf

Na podstawie analizy fragmentów listów Władysława Witwickiego  i jego komentarzy do Platońskich dialogów dokonuję opisu stosowanych przez niego technik manipulacyjnych. Jednocześnie sugeruję, że Andrzej Nowicki, traktujący swego nauczyciela – Witwickiego – jako istotnie modulującego jego osobowość, przejął i wykorzystał te techniki w książce „Uczeń Twardowskiego”.

Słowa kluczowe: techniki manipulacji, relacje „autor-narrator”  


Zdzisław Kalita, Renesansowe inspiracje Andrzeja Nowickiego koncepcji człowieka jako twórcy świata dzieł ludzkich pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł pokazuje, że centralną kategorią filozoficznej koncepcji człowieka Andrzeja Nowickiego jest kategoria człowieka jako twórcy świata dzieł (erga, opera humana). To one stanowią o wartości człowieka, bogactwie jego osobowości, nadają życiu ludzkiemu wartość i sens, unieśmiertelniają jego imię. Zasadnicze inspiracje dla tej koncepcji czerpał A. Nowicki z filozofii Renesansu, zwłaszcza takich myślicieli, jak Giannozzo Manetti, Giordano Bruno i Giulio Cesare Vanini.

Słowa kluczowe: Człowiek, wartość człowieka, twórca świata dzieł, erga, opera humana, ergocentryzm, wartość życia, sens życia, nieśmiertelność imienia, filozofia Renesansu


Krzysztof Wieczorek, Ślad, obecność, piętno imienne. O inkontrologii i ergantropii Andrzeja Nowickiego pełny tekst artykułu w formacie pdf

Z okazji pierwszej rocznicy śmierci profesora Andrzeja Nowickiego autor przypomina najwartościowsze – jego zdaniem – inspiracje intelektualne swego niegdysiejszego nauczyciela. Skupiają się one w obrębie inkontrologicznej i ergantropijnej wizji człowieka, konsekwentnie rozwijanej i omawianej w licznych publikacjach Nowickiego. Pierwszy ślad nowego ujęcia człowieka pojawił się w 1966 r. w artykule Ateistyczna perspektywa nieśmiertelności w czasopiśmie „Euhemer”. Najważniejsze myśli swej filozoficznej teorii spotkań, nazwanej inkontrologią, zawarł Andrzej Nowicki w dwóch swoich książkach: Człowiek w świecie dzieł, Warszawa 1974, i Spotkania w rzeczach, Warszawa 1991. Z kolei najbardziej całościowy wykład koncepcji ergantropii znaleźć można w zapisie referatu, wygłoszonego na Zjeździe Filozofii Polskiej, opublikowanym  pod tytułem Ergantropia jako centralna kategoria filozofii kultury w „Studiach Filozoficznych”1987 nr 11. Autor artykułu eksponuje najbardziej nowatorskie rozwiązania filozoficzne Nowickiego, który kwestionuje wiele utartych poglądów na naturę i istotę człowieka, oraz poddaje je krytycznej refleksji w świetle przemyśleń innych autorów, które rzucają światło na sens i preferowane kierunki interpretacji rekonstruowanych w tekście koncepcji.

Słowa kluczowe: ergantropia, inkontrologia, filozofia spotkania, ślad, obecność, piętno imienne


Światosław Florian Nowicki, Heglowskie źródła ergantropii pełny tekst artykułu w formacie pdf

Filozofia Heglowska pozwala zagadnienie  istnienia człowieka w rzeczach ująć gruntownie jako jeden z aspektów fundamentalnego dla filozofii nowożytnej zagadnienia  stosunku myślenia i bytu. Hegel ujmuje ten stosunek dynamicznie, najpierw jako proces wychodzenia idei poza siebie, jej wyzewnętrznianie się, przechodzenie w przyrodę, w sposób istnienia właściwy rzeczom, a następnie jako proces znoszenia tej zewnętrznej przedmiotowości poprzez jej przemianę  w świat duchowy. Tego znoszenia dokonuje człowiek, co polega na kształtowaniu tego, co naturalne, na tworzeniu świata kultury jako świata rzeczy stanowiących specyficznie ludzki świat, a na najwyższym poziomie – jako kształtowanie świata myśli poprzez uczynienie płynnymi zakrzepłych pojęć, odpowiadających wyobrażeniu świata jako nagromadzenia odrębnych rzeczy, i rozpoznawanie następnie we wszystkim jednego absolutnego ducha, którego momentem – jako jego rzeczywista jednostkowa samowiedza – jest człowiek. Ergantropia Andrzeja Nowickiego koncentruje się na jednej z faz tego przedstawionego w filozofii Hegla procesu, mianowicie na tworzeniu przedmiotowego świata kultury, dzięki któremu człowiek nadaje sobie istnienie na zewnątrz siebie, w rzeczach będących jego dziełami. Według Hegla w świecie kultury znaczenie mają jedynie indywidualności, które same – podobnie jak ich dzieła – są rezultatem kształtowania, wytworem kultury, czymś o znaczeniu ogólnym. Człowiek staje się taką indywidualnością dopiero dzięki przyswojeniu sobie zastanego świata kultury i przetworzeniu go w swoją własną substancję. Dopiero dzięki temu staje się on zdolny do tworzenia własnych dzieł jako dzieł wzbogacających zastany świat kultury, tzn. takich, których wartość jest ogólna, które mają znaczenie również dla innych. Wspólnym mianownikiem ergantropii Andrzeja Nowickiego i filozofii Hegla jest pozytywny, a nawet entuzjastyczny stosunek do ludzkiej kultury, stawianie jej wyżej od świata przyrody.

Słowa kluczowe: Absolut, człowiek, duch, dzieło, eksterioryzacja, indywidualność, kultura.


Stefan Symotiuk, O wyższości Giordana Bruna nad Benedyktem de Spinozą, czyli o relacjach: Andrzej Nowicki Leszek Kołakowski (wstęp do szkicu „biografii równoległych”) pełny tekst artykułu w formacie pdf

Wiele postaci „warszawskiej szkoły historyków idei”, przesłoniętych jest dziś przez osobę i dzieło Leszka Kołakowskiego. Autor dowodzi, że były w niej postacie nie ustępujące Kołakowskiemu, a może nawet i bardziej znaczące intelektualnie i kulturowo. Przywołuje postać Andrzeja Nowickiego, jako myśliciela mogącego konkurować z Kołakowskim i zasługującego na ukazanie w „biografii równoległej”, zestawiającej ich losy i poglądy w Polsce po 1945 r.

Słowa kluczowe: warszawska szkoła historyków idei, antropocentryzm – humanizm, optymizm – pesymizm.


Janusz Łukaszyński, Inkontrologiczna koncepcja wzajemności Andrzeja Rusława Nowickiego pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł przedstawia zagadnienie wzajemności w kontekście inkontrologii Andrzeja Nowickiego. Wzajemność to jedno z centralnych zagadnień wielu koncepcji wyjaśniających stosunki społeczne. W teorii wymiany społecznej wzajemność odnoszona jest do wymiany. W filozofii spotkania jest inaczej, tu wzajemność nie oznacza już wymiany. Różne wersje filozofii spotkania łączy warunek aktualnej wzajemności, polegającej na obustronnym, trwałym przekształceniu osobowości spotykających się osób. A. Nowicki, tworząc własną koncepcję filozofii spotkania – inkontrologię, znalazł się w gronie wielu wybitnych myślicieli zajmujących się wzajemnością. Odkrył wartość wzajemności, jako historyk filozofii, m.in. u takich filozofów, jak G. Bruno, J. C. Vaninio, G. Fracastoro. A. Nowicki dostrzegł też znaczenie pojęcia wzajemność dla poglądów W. Witwickiego. Teorię tę wykorzystał również, tworząc własny podział spotkań z portretem.

Słowa kluczowe: Andrzej Nowicki, inkontrologia, wzajemność, zasada wzajemności.


Krystyna Stawska-Skurjat, Filozoficzne treści poezji jako jedno ze źródeł systemu ergantropijnej inkontrologii pełny tekst artykułu w formacie pdf

W artykule przedstawiono otwarty system filozofii kultury (EIS) Andrzeja Nowickiego oparty na: ergantropii, czyli badaniu form obecności człowieka w wytwarzanych przez niego rzeczach; inkontrologii, czyli filozofii spotkań; spacjocentryzmie, czyli filozofii przestrzeni. Centrum systemu stanowi aksjologia, w której najwyższą wartością jest Świat Kultury Wysokiej i Głębokiej. Uzasadniono pogląd, że ważnym źródłem tej filozofii jest poezja, która pośredniczy w intensyfikowaniu odbioru świata człowieka w doświadczeniu estetycznym.

Słowa kluczowe: kultura, spotkanie, poezja, aksjologia, przeżycie estetyczne, metafizyka


Zofia Majewska, O roli imienia w filozofii kultury Andrzeja Nowickiego pełny tekst artykułu w formacie pdf

Andrzej Nowicki rozpoczynał swoją filozofię kultury od kreślenia ateistycznej perspektywy nieśmiertelności imienia, które przetrwa w dziełach stworzonych przez człowieka. Kategoria imienia została zastąpiona neologizmami: ergantropia (realna obecność człowieka w stworzonych przez niego rzeczach), inkontrologia (teoria spotkań), spacjocentryzm (poszukiwanie pustych pól, które można wypełnić swoją twórczością), akme (szczyt). Nowicki za kulturę uważa szczytowe osiągnięcia człowieka: filozofię, poezję, malarstwo, muzykę. Miernikiem wartości dzieł jest nowość, oryginalność i ich zdolność pobudzania do twórczości. Zadaniu tworzenia „Kultury Wysokiej i Głębokiej” Autor nadał imię Atena Creanda.

Słowa kluczowe: imię, szczyt (akme), kultura, aksjologia

R  E  C  E  N  Z  J  E

Agata Strządała, Kulturowa historia niedźwiedzia – od władcy umysłów do dziecięcej maskotki. O książce  Michela Patoureau The Bear. History of a Fallen King pełny tekst w formacie pdf

K  O  M  U  N  I  K  A  T  Y     I     S  P  R  A  W  O  Z  D  A  N  I  A

Dorota Barcik, Filozofia a wykształcenie/ Philosophie und Bildung (9 marca 2013, Opole) pełny tekst w formacie pdf

Leszek Kopciuch, Konteksty wolności (21-22 marca 2013, Lublin) pełny tekst w formacie pdf

   Licencja Creative Commons