Numer 2/2012

Wypedzenie28.02.jpg

Od Redakcji pełny tekst w formacie pdf

A  R  T  Y  K  U  Ł  Y:

Stanisław Janeczek, Między kultura a naturą? Hugona Kołłątaja koncepcja religii pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł omawia dokonanie Kołłątaja, które wpisuje się w rozwój nowożytnej refleksji nad religią. Konstytuuje się ona w kontekście nasilenia się tendencji o charakterze racjonalistycznym i naturalistycznym, co prowadzi do podjęcia refleksji nad naturą religii jako takiej, a nie tylko jako jednej z jej konfesyjnie pojętych form. W wieku XVIII nasili się też podejście bardziej empiryczne, odpowiadające narastającemu wpływowi nowożytnie pojętej nauki, wzorowanej na przyrodoznawstwie. Tłumaczy to z jednej strony swoiście prepozytywistyczną fobię wobec autonomicznie pojętej filozofii, która może być uprawiana tylko w kontekście nauk szczegółowych. Z drugiej strony owocuje to wzrostem znaczenia metody historycznej, bliższej mentalności wąsko pojętej nauki. Czynniki te zaowocują w ujęciu Kołłątaja refleksją nad konglomeratem kulturowo-społecznych zjawisk religijnych. Metafizycznie pojęta filozofia Boga zostanie w dużej mierze zastąpiona przez psychologiczną oraz historyczno-kulturową i historyczno-społeczną refleksję raczej nad funkcjami religii niż nad samą naturą religii. Kołłątaj zachowuje jednak podstawowe tezy światopoglądu chrześcijańskiego, ale wobec minimalizmu filozoficznego uzasadnienie ich prawomocności przenosi do teologii, jako uprawnionej metody poznania, choć różnej od nauki pojętej scjentystycznie. Religia jest w jego ujęciu nie tylko dziełem ludzkiego namysłu nad kondycją kosmosu, ale także owocem Bożej Opatrzności, która objawia Boga człowiekowi w sensie stricte religijnym, w formie objawienia religijnego. Jest więc związana z ludzką naturą, uzewnętrznia się w kulturze, która ma na nią wpływ, ale w równej mierze przekracza naturę i kulturę. Ostatecznie koncepcja religii Kołłątaja jest przejawem formacji określanej jako tzw. oświecenie chrześcijańskie, funkcjonującej w kontekście racjonalistycznie i moralistycznie nachylonej religijności oświeceniowej.

Słowa kluczowe: oświecenie, filozofia religii, Hugo Kołłątaj.

 

Agata Grzyb, Problematyczność krytyki rozumu w filozofii Michela Foucaulta i szkoły frankfurckiej, pełny tekst artykułu w formacie pdf

Tematem artykułu jest problem krytyki rozumu, rozważany na przykładzie koncepcji M. Foucaulta oraz szkoły frankfurckiej. Celem artykułu jest przedstawienie i analiza obu stanowisk, a także ocena trafności i prawomocności dokonanych przez nich krytyk. Zastanawiam się również nad motywami i celami, dla których omawiani myśliciele podjęli takie krytyki. W trakcie ich  rekonstrukcji wskazuję na główne ich cechy wspólne: historyczność rozumu oraz oparcie jego podstaw na kategorii panowania (władzy). Są to te cechy, które pozwoliły bohaterom tego artykułu sformułować najsilniejsze argumenty przeciw rozumowi, ale jednocześnie uczyniły ich krytykę niebezpieczną dla ich własnej filozofii. Krytyczna analiza porównawcza stanowiska Foucaulta i frankfurtczyków jest jednocześnie pretekstem do postawienia ogólniejszego pytania o to, w jaki sposób i z jakiej pozycji można dokonać w filozofii zasadnej, czyli rozumnej krytyki rozumu, a z jakiej jest to niemożliwe.

Słowa kluczowe: rozum, krytyka, historia, panowanie, szaleństwo, natura.

 

Kamil Piskała, Polska międzywojenna myśl socjalistyczna wobec Marksa i marksizmu. Główne wątki recepcji tradycji marksistowskiej w publicystyce  i programach PPS (1918-1939) pełny tekst artykułu w formacie pdf

Polska Partia Socjalistyczna była jedną z najpoważniejszych sił politycznych II Rzeczypospolitej. Stanowiła integralną część systemu politycznego państwa, wobec tego w taktyce postępowania jej liderów pierwiastki pragmatyczne dominowały nad wiernością wobec ideologicznej ortodoksji. PPS definiowała się jako partia marksistowska. W opinii polskich socjalistów rdzeniem marksizmu była teoria materializmu historycznego, traktowana jako metoda badawcza służąca przede wszystkim do wyjaśniania procesu zmiany społecznej. Ich interpretacja marksizmu była w specyficzny sposób scjentystyczna. Zdaniem polskich socjalistów, filozoficzny materializm nie stanowił integralnej części marksizmu. Ten sposób interpretacji tradycji marksistowskiej był dość typowy dla partii zrzeszonych wówczas w Socjalistycznej Międzynarodówce Robotniczej (Sozialistische Arbeiter-Internationale). W środowisku pepeesowskim najwyżej ceniono takich teoretyków, jak Karl Kautsky, Otto Bauer, Max Adler i in. Zaczerpnięte od nich koncepcje stanowiły istotny element myśli politycznej międzywojennej PPS.

Słowa kluczowe: Polska Partia Socjalistyczna, marksizm, socjalizm, materializm historyczny, myśl polityczna.

 

Wołodymyr Rudenko, Uwagi o związku kultury i edukacji (w perspektywie ujęć postradzieckich) pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł analizuje związki zachodzące między kulturą i edukacją. Zachodzący między kulturą i edukacją związek historyczny polega na tym, że historia rozwoju kultury jest historią rozwoju edukacji. Związek przyczynowo-skutkowy polega na tym, że poziom rozwoju kultury wyznacza poziom rozwoju edukacji i na odwrót. Wyższy poziom kultury wymaga wyższego poziomu edukacji. Postęp edukacji staje się źródłem rozwoju kultury i wzbogaca ją. Materialne i duchowe elementy kultury wyznaczają treść wychowania i nauczania. Zachodzący między kulturą i edukacją związek procesualny  umożliwia rozpatrywanie edukacji jako procesu kulturowego, poprzez który realizują się funkcje społeczno-kulturowe: wejście człowieka do świata kultury, jego socjalizacja, przekazywanie wzorców ludzkich cnót i działań. Artykuł podejmuje także wyzwania stojące przed współczesną edukacją w krajach postradzieckich oraz szkicuje zestaw postulatów, które zdaniem autora powinny zostać urzeczywistnione we współczesnym systemie  edukacyjnym.

Słowa kluczowe: edukacja, kultura, technokratyzm, kultura  duchowa.

 

Mateusz Palka, Nieludzka sztuka. „Jak działa jamniczek” Juliana Antonisza, pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł opisuje relacje, które zachodzą w sztuce między takimi parami przeciwieństw, jak: wewnętrzne i zewnętrzne, biologiczne i mechaniczne, ukryte i jawne, zarejestrowane i przedstawiane – na przykładzie nowatorskiej techniki wykonywania filmu animowanego, opracowanej przez Juliana Antonisza (tzw. Non camera). Zgodnie ze sformułowana przez  McLuhaną doktryną o środku przekazu, którego treścią jest inny środek przekazu, artykuł skupia się na formalnych aspektach filmu, w których akcentowane jest znoszenie się wspomnianych przeciwieństw. Animacja Antonisza, której estetykę wyznacza technika non camera, staje się w takim ujęciu środkiem przekazu, którego treścią jest sztuka transgresji.

Słowa kluczowe: sztuka, estetyka, film animowany, animacja, film bez kamery, sztuka transgresji.

D  Y  S  K  U  S  J  E:

Leszek Kopciuch, Dlaczego nie wystarczy być? pełny tekst w formacie pdf

Zofia Majewska,Dlaczego nie wystarczy być? pełny tekst w formacie pdf

Andrzej Niemczuk, Dlaczego nie wystarczy być? pełny tekst w formacie pdf

R  E  C  E  N  Z  J  E:

Leszek Kopciuch, Eugene Kelly. Material Ethics of Value: Max Scheler and Nicolai Hartmann, Springer 2011 pełny tekst w formacie pdf

Mateusz Palka, Walter Benjamin, Twórca jako wytwórca. Eseje i rozprawy, tłum. R. Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa 2011 pełny tekst w formacie pdf

S  P  R  A  W  O  Z  D  A  N  I A:

Tomasz Siwiec, Nicolai Hartmann 1882–1950 – źródła, krytyki, kontynuacje (Lublin, 29-30 marca 2012) pełny tekst w formacie pdf

Tomasz Siwiec, Człowiek w kulturze – historia i wyzwania współczesne (Lublin, 17-16 maja 2012) pełny tekst w formacie pdf

Krzysztof Bałękowski, Debata filozoficzna „Dlaczego nie wystarczy tylko być? (Lublin, 5 czerwca 2012) pełny tekst w formacie pdf

Rafał Czekaj, Powrót modernizmu? (Kazimierz Dolny, 19–20 kwietnia 2012) pełny tekst w formacie pdf

A R C H I W U M:

Abstrakty referatów wygłoszonych na konferencji „Nicolai Hartmann – źródła, krytyki, kontynuacje” pełny tekst w formacie pdf

Abstrakty referatów wygłoszonych na konferencji „Człowiek w kulturze – historia i wyzwania współczesne” pełny tekst w formacie pdf

N  O  T  Y    O    A  U  T  O  R  A  C  H:

KRZYSZTOF BAŁĘKOWSKI, student filozofii w Instytucie Filozofii UMCS, przewodniczący Filozoficznego Studenckiego Koła Naukowego „Episteme”.

RAFAŁ CZEKAJ, doktor, adiunkt w Zakładzie Estetyki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, tytuł rozprawy doktorskiej: „Krytyczna teoria sztuki Theodora W. Adorna”;  zainteresowania badawcze: estetyka filozoficzna, społeczne konteksty sztuki.

AGATA GRZYB, magister, absolwentka politologii i filozofii, doktorantka w Zakładzie Filozofii Współczesnej Instytutu Filozofii UMCS w Lublinie. Przygotowuje pracę doktorską na temat etyki dyskursu Karla-Ottona Apla i projektu „ostatecznego uzasadnienia” etyki. Zainteresowania badawcze: filozofia współczesna, zagadnienie racjonalności, etyka.

Ks. STANISŁAW JANECZEK, profesor, dziekan Wydziału Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, kierownik Katedry Historii Filozofii w Polsce.  Autor książek: Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury filozoficznej (1994); Filozofia na KUL-u. Nurty – osoby – idee (1998); Logika czy epistemologia? Historycznofilozoficzne uwarunkowania nowożytnej koncepcji logiki (2003); Edukacja oświeceniowa a szkoła tradycyjna. Z dziejów kultury intelektualnej i filozoficznej (2008). Zainteresowania badawcze:  historia filozofii nowożytnej, historia filozofii polskiej XVIII i XX w., historia oświaty.

LESZEK KOPCIUCH, doktor habilitowany, adiunkt w Zakładzie Historii Filozofii Nowożytnej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,  autor książek Człowiek i historia u Nicolaia Hartmanna (2007), Wolność a wartości. Max Scheler – Nicolai Hartmann– Dietrich von Hildebrand – Hans Reiner (2010) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych;   prowadzi badania z zakresu historii filozofii (głównie niemieckiej) oraz etyki, aksjologii i filozofii dziejów; tłumacz niemieckojęzycznych tekstów filozoficznych (tłumaczył m.in. teksty N. Hartmanna, R. Carnapa, M. Schlicka, O. Neuratha); redaktor naczelny „Kultury i Wartości”.

ZOFIA MAJEWSKA, doktor, adiunkt w Zakładzie Filozofii Kultury Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, autorka książek: Książeczka o Ingardenie. Szkic biograficzny (1995); Świat kultury Romana Ingardena (2001); Problemy doświadczania i istnienia wartości. W kręgu myśli Edmunda Husserla i Romana Ingerdena (2010). Zainteresowania badawcze: fenomenologia i jej recepcja w Polsce, historia filozofii polskiej, filozofia kultury, aksjologia, semiotyka kultury.

ANDRZEJ NIEMCZUK, doktor habilitowany, kierownik Zakładu Filozofii Współczesnej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, autor książek: Filozofia dobra przed powstaniem aksjologii (1994); Wolność egzystencjalna: Kant i Kierkegaard (1995); Stosunek wartości do bytu. Dociekania metafizyczne (2005). Aktualne zainteresowania badawcze: filozofia wartości; wolność i wartość jako konstytutywne elementy podmiotu; filozofia zła.

KAMIL PISKAŁA, magister historii, doktorant w Katedrze Najnowszej Historii Polski Uniwersytetu Łódzkiego. Interesuje się historią polityczną II Rzeczypospolitej, dziejami polskiej lewicy oraz tradycją środkowoeuropejskiego marksizmu. Napisał pracę magisterską poświęconą czołowemu teoretykowi PPS – Mieczysławowi Niedziałkowskiemu. Członek zespołu redakcyjnego czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”.

MATEUSZ PALKA, magister, absolwent Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego, doktorant w Instytucie Filozofii na Wydziale Nauk Społecznych. Przygotowuje dysertację na temat koncepcji alegorii Waltera Benjamina pod kierunkiem prof. dra hab. Ryszarda Różanowskiego. Zainteresowania badawcze: estetyka i historia fotografii.

TOMASZ SIWIEC, magister, doktorant w Zakładzie Aksjologii i Etyki Społecznej Instytutu Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W swojej pracy badawczej zajmuje się problemem relacji między etyką a estetyką, zjawiskiem estetyzacji moralności, filozofią religii oraz współczesną etyką niemiecką. Obecnie przygotowuje rozprawę doktorską „Moralność jako element świata przeżywanego w świetle współczesnej etyki niemieckiej”. Publikował w „Filo-Sofiji” i „Ruchu Filozoficznym”.

WOŁODYMYR RUDENKO, doktor habilitowany, profesor, dziekan Wydziału Ukraińsko-Polskiego w Równieńskim Instytucie Słowianoznawstwa; autor monografii „Kulturologiczne podstawy całości treści szkolnictwa wyższego” (2003); autor podręczników: „Metody matematyczne w psychologii” (2009), „Statystyka matematyczna” (2011), „Metody matematyko-statystyczne w badaniach pedagogicznych” (2012) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych;   prowadzi badania z zakresu metodologii i pedagogiki szkolnictwa wyższego, cywilizacyjno-kulturologicznego podejścia do edukacji zawodowej.

 

Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Unported.