Numer 14 /2015

14 /2015

red. Michał Bohun i Cezar Jędrysko

Wypedzenie28.02.jpg

Od redakcji pełny tekst w formacie pdf

Michał Bohun, Cezar Jędrysko, Wprowadzenie pełny tekst w formacie pdf

A R T Y K U Ł Y    T E M A T Y CZ N E:

Janusz Dobieszewski, Włodzimierz Rydzewski – myślenie lewicowe, myślenie lewicy pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł poświęcony jest pamięci Włodzimierza Rydzewskiego, osoby, która odegrała ogromną rolę w kształtowaniu i w rozwoju polskich badań nad myślą rosyjską, także polskiego marksizmu i filozofii w ogóle (ze szczególnym tu uwzględnieniem Uniwersytetu Jagiellońskiego). Jego poglądy i działania usytuowane zostały w szerszym kontekście sytuacji w Polsce w ostatnich dziesięcioleciach XX wieku i zestawione z pracami działających w podobnych dziedzinach Andrzeja Walickiego i Marka Siemka. Zarysowano tematykę i metodologię naukowej i publicystycznej działalność Rydzewskiego; podkreślono wielkie i rozliczne zalety charakteru i osoby Rydzewskiego.

Słowa kluczowe: W. Rydzewski, A. Walicki, M. Siemek, lewica, marksizm, Rosja, narodnictwo, postęp


Marian Broda, „Idea rosyjska” jako problem – perspektywa filozoficzna pełny tekst artykułu w formacie pdf

Kompleksowa analiza – pojmowanej jako problem – „rosyjskiej idei” wymaga uświadomienia sobie całego zespołu aspektów owego problemu. Koncentrując swą uwagę na jego wymiarze filozoficznym, należy pamiętać, że refleksja filozoficzna powinna programowo łączyć ze sobą maksymalną ogólność i maksymalny (samo)krytycyzm.
W sytuacji, w której integralnym elementem myśli filozoficznej pozostaje metarefleksja, a jednocześnie równie integralnym elementem „rosyjskiej idei” jest jej wymiar filozoficzny, należy rozróżniać epistemiczny i epistemologiczny poziom możliwej (samo)problematyzacji. Pierwszy z nich związany jest z punktem widzenia podmiotu zaangażowanego w projekt „rosyjskiej idei”, co oznacza, że dokonywana problematyzacja rzeczywistości – i sposobów jej konceptualizacji – z założenia nie może podważać jego wspólnotowego sensu, aksjologicznych racji i społecznej realności, a przeciwnie, uzasadnia je i legitymizuje. Drugi natomiast jest próbą spojrzenia na analizowane procesy z zewnątrz, co stwarza możliwość problematyzacji ogólnych ram porządku podmiotowo-przedmiotowego, jaki projekt „rosyjskiej idei” a priori wyznacza, i rozpoznaje w świecie, zakładając go de facto już wcześniej jako prawdziwy, istotowy i rzeczywisty.

Słowa kluczowe: rosyjska idea, rosyjska dusza Rosji, filozofia, projekt podmiotowy, rzeczywistość, (samo)problematyzacja


Leszek Augustyn, Wielki Inkwizytor a idea rosyjska pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł jest próbą filozoficznej interpretacji postaci Wielkiego Inkwizytora – figury wykreowanej przez Fiodora Dostojewskiego w powieści Bracia Karamazow. Zaproponowana interpretacja odwołuje się do poglądów historiozoficzno-politycznych rosyjskiego pisarza, zaczerpniętych z jego wypowiedzi publicystycznych. Przeprowadzone analizy pozwalają wskazać na wewnętrzny związek literackiej figury Wielkiego Inkwizytora z koncepcją „rosyjskiej idei”, w której religia i polityka wzajemnie się uzupełniają (stanowiąc swoisty wariant teologii politycznej).

Słowa kluczowe: Dostojewski, Wielki Inkwizytor, teologia polityczna, idea rosyjska


Władmir Warawa, Metafizyczne źródła radykalizmu i nihilizmu w Rosji pełny tekst artykułu w formacie pdf

Niniejszy tekst jest próbą zmierzenia się z jednym z odwiecznych pytań filozofii rosyjskiej: pytaniem, w jaki sposób idea rosyjska związana jest z nihilizmem i jak nihilizm przejawia się w idei rosyjskiej, a z drugiej strony, w jakim stopniu idea rosyjska stanowi realizację rosyjskiego nihilizmu. Punktem wyjścia rozważa jest słynne stwierdzenie Mikołaja Bierdiajewa o nihilizmie Rosjan, przy czym nihilizm ten jest rozumiany jako moralna refleksja nad kulturą i odrzucenie zastanych narracji kulturowych. Pierwsza część artykułu poświęcona jest ewolucji pojęcia nihilizmu na gruncie myśli rosyjskiej poczynając od oświecicielstwa Czernyszewskiego i Dostojewskiego przez Wiechy aż po wybranych przedstawicieli rosyjskiego renesansu religijno-filozoficznego. Natomiast druga część to spojrzenie na metafizyczne źródło nihilizmu – egzystencjalną apatię istnienia.

Słowa kluczowe: idea rosyjska, nihilizm, metafizyka, smutek


Katarzyna Duda, Zasady anarchistycznej etyki niezależnej w myśli Piotra Kropotkina pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku angielskim)

Filozofia Kropotkina to twórcze rozwinięcie etycznych programów indywidualizmu, nihilizmu, darwinizm społecznego i naturalistycznego utylitaryzmu. Etyka Kropotkina jest zupełnie wolna od religijnych założeń. Kropotkin proponuje pomoc wzajemną i współpracę w celu przetrwania, ponieważ bez solidarności jednostki i gatunku w świecie zwierzęcym nie byłoby ani rozwoju ani ulepszeń. Walka o przetrwanie wedle Kropotkina jest potrzebą wewnątrzgatunkowej współpracy, sojuszu w celu przetrwania. W tym kontekście walka o byt powinna być rozumiana jako walka poprzez współpracę – współpraca staje się bronią.

Słowa kluczowe: etyka, wzajemna pomoc, egalitaryzm, utopizm


Michał Bohun, Clausewitz odwrócony. Bolszewizm, rewolucja i wojna w myśli Mikołaja Bierdiajewa pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł zawiera kilka uwag na temat wpływu pierwszej wojny światowej na rewolucję rosyjską i powojenne życie w Związku Sowieckim. W moim przekonaniu idee, które sformułował w czasie wojny i rewolucji Mikołąj Bierdiajew (1874-1948) naświetlają zasadniczy aspekt dwudziestowiecznej polityki i życia społecznego zarówno w Rosji, jak i innych krajach. Mam tutaj na myślę wojnę jako istotę nowoczesnej polityki. Rozważania Bierdiajewa o Wielkiej Wojnie i rewolucji bolszewickiej wyprzedzają i potwierdzają przekonania podzielane przez takich myślicieli, jak Jan Patocka, Alain Finkielkraut czy Pierre Hassner, mówiące, że wiek XX przynosi odwrócenia najsłynniejszej maksymy generała Clausewitza: po pierwszej wojnie światowej to polityka staje się kontynuacją wojny prowadzoną za pomocą innych środków. Bierdiajew myśli o rewolucji jako o „rozkładzie wojny” i analizuje komunizm rosyjski jako „rzeczywistość wojenną”, którą charakteryzują takie zjawiska jak dehumanizacja, rządy mas, totalitaryzm, powszechna mobilizacja, militaryzacja sfery cywilnej, władztwo techniki oraz pojawienie się „nowego człowieka”. W jego przekonaniu wojna i powojenny militaryzm określiły ideologię, wzorce kulturalne i sposób sprawowania władzy w Rosji, ale także na Zachodzie.

Słowa kluczowe: I wojna światowe; rewolucja; bolszewizm; nowoczesna polityka; filozofia dziejów; filozofia rosyjska


Andrzej Ostrowski, Jednostka wobec ogółu – studium dwóch przypadków pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku angielskim)

Celem artykułu jest omówienie zagadnienia relacji jednostka – ogół. Kontekstem rozważań są dwa modele organizacji życia społecznego, które zostały zaproponowane przez W. Sołowjowa i L. Szestowa. Model pierwszy charakteryzuje ucieczka od społeczeństwa do siebie. Model drugi, ucieczka od siebie do społeczeństwa. W ujęciu interpretacyjnym modele te są rozumiane jako konsekwencja poznania prawdy. Rozważania oparte są na interpretacyjnym założeniu, że zarówno Szestow jak i Sołowjow, zdobywając wiedzę, odkryli tę samą prawdę – „znaczenie tego, co poszczególne i indywidualne”.

Słowa kluczowe: jednostka, ogół, powinność, kłamstwo


Natalia Michna, Kryzys Europy w filozofii Aleksandra Hercena oraz José Ortegi y Gasseta pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł prezentuje problem kryzysu Europy w ujęciu dwóch myślicieli: dziewiętnastowiecznego rosyjskiego filozofa Aleksandra Hercena oraz hiszpańskiego filozofa pierwszej połowy XX wieku, José Ortegi y Gasseta. Niewątpliwie ich filozofia wyrosła na gruncie odmiennych uwarunkowań historycznych i kulturowych, a także w różnym czasie i miejscu. Paradoksalnie jednak obaj myśliciele prezentowali zaskakująco zbliżone poglądy na naturę i przyczyny trawiącego kulturę europejską kryzysu. Obserwując zmieniającą się w XIX wieku Europę, Hercen antycypował niektóre idee związane z kryzysem Europy, obecne później w myśli Ortegi y Gasseta. W kryzysowym myśleniu Hercena i Ortegi dostrzec można dwie istotne zbieżności: po pierwsze, rodzaj katastrofizmu prezentowanego przez obu myślicieli, po drugie, filozoficzne ujęcie masy i elity społecznej.

Słowa kluczowe: kryzys, katastrofizm, masa ludzka, elita społeczna, Europa, Aleksander Hercen, José Ortega y Gasset


Marek Kita, Rosyjski „prawosławny modernizm” i ekumeniczna ortodoksja. Refleksja teologiczno-fundamentalna pełny tekst artykułu w formacie pdf

Religijna filozofia i filozofująca teologia rosyjskich myślicieli religijnych przełomu XIX i XX wieku w sposób oczywisty zaliczała się do nurtu religijnego modernizmu. Zaprezentowany artykuł zestawia „modernistyczne prawosławie” rosyjskiego renesansu filozoficzno-religijnego z różnorodnymi postaciami modernizmu katolickiego oraz wpisuje refleksję nad dziedzictwem „szkoły rosyjskiej” w teologii prawosławnej w kontekst teologiczno-fundamentalnej dyskusji z integryzmem na temat uprawnionego rozwoju tradycji kościelnej. Przy okazji dotknięto problemu właściwego rozumienia ekumenizmu doktrynalnego.

Słowa kluczowe: ekumenizm; integryzm; katolicyzm; modernizm; ortodoksja; prawosławie; rosyjski renesans religijno-filozoficzny; „szkoła rosyjska”; teologia fundamentalna; tradycja kościelna


Halina Rarot, Modernizm i neomodernizm religijny w Rosji pełny tekst artykułu w formacie pdf

Religijny modernizm w Rosji to nurt intelektualny z przełomu XIX i XX wieku. Jego zasadniczą ideą było dążenie do odrodzenia Rosji w oparciu o zreformowane prawosławie odpowiadające kapitalistycznemu systemowi społeczno-gospodarczemu w Rosji lub ogłoszenie nowej chrześcijańskiej cywilizacji z uwzględnieniem warunków ekonomicznych. Z kolei religijny neomodernizm to prąd intelektualny z przełomu XX wieku, całkiem popularny we współczesnej Rosji. Nie jest on jednak równoznaczny z powrotem prawosławia do życia publicznego czy z kolejną jego zreformowaną wersją. Nie mniej jednak odnosi się do pewnych idei prawosławnego modernizmu.

Słowa kluczowe: modernizm religijny; modernizm prawosławny; neomodernizm religijny; Cerkiew na przełomie XIX i XX w.; współczesna Cerkiew wobec modernizmu i neomodernizmu

R E C E N Z J E:

Cezar Jędrysko, Fiodorow po raz pierwszy pełny tekst w formacie pdf


Licencja Creative Commons