Numer 3/2012

Wypedzenie28.02.jpg

Od Redakcji pełny tekst w formacie pdf

A  R  T  Y  K  U  Ł  Y:

Andrzej NIEMCZUK, Błąd teoretyzmu w aksjologii pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł przedstawia nową interpretację i nowe uzasadnienie teorii błędu naturalistycznego w aksjologii. Wedle tej interpretacji brak wynikania między językiem deskryptywnym a wartościującym jest spowodowany tym, że język wartościujący jest praktyczny, podczas gdy deskryptywny jest teoretyczny. Pomiędzy teorią a praktyką jest zaś usytuowana wolność, która stanowi lukę w wynikaniu logicznym. Tzw. błąd naturalistyczny jest więc w artykule przedstawiony jako błąd teoretyzmu. Ta nowa interpretacja jest poprzedzona krytyczną analizą koncepcji D. Hume’a, I. Kanta i G. E. Moore’a, dotyczących kwestii błędu naturalistycznego. Końcowa część artykułu zawiera krytykę argumentacji, jaką J. Searle wysunął przeciwko teorii błędu naturalistycznego.

Słowa kluczowe: błąd naturalistyczny, powinność, praktyka, wolność.


Adam NOBIS, Wartość pieniądza pełny tekst artykułu w formacie pdf

Celem przedstawionych tu rozważań jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o to, czym jest wartość pieniądza. Odwołałem się do funkcjonalnego rozumienia [the functional approach], zgodnie z którym „pieniądz jest tym, co robi” [‘money is what money does’]. Następnie analizie poddałem kilka wybranych przykładów pieniędzy, praktyki kulturowe, w których były one wykorzystywane, także funkcje i znaczenia tych pieniędzy w tych praktykach. Konkluzją tekstu jest stwierdzenie, że na pytanie o charakter wartości pieniądza nie ma jednej prostej odpowiedzi. W odmiennych kontekstach historycznych pieniądz pełni odmienne role, które za każdym razem kształtują charakter pieniądza i jego wartości.

Słowa kluczowe: pieniądz, wartość, funkcje pieniądza, praktyki kulturowe, dolar, guldiner, pieniądz wagowy.


Justyna SMOLEŃ-STAROWIEYSKA, Człowiek wobec apriorycznych wartości – koncepcja kultury Heinricha Rickerta pełny tekst artykułu w formacie pdf

Zdaniem Heinricha Rickerta, przedstawiciela badeńskiej szkoły neokantyzmu, kultura w sposób nierozerwalny jest związana z wartościami apriorycznymi. W odróżnieniu od natury, gdzie wszystko pozostawione jest własnemu rozwojowi i wykazuje obojętność wobec sensu, rzeczywistość kultury jest wytwarzana przez człowieka ze względu na uniwersalnie ważne wartości i jako taka zawiera sens.  Ponieważ  uniwersum wartości nie jest sferą jednolitą, lecz zawiera różne rodzaje wartości, również realizacja wartości w świecie rzeczywistym odzwierciedla tę różnorodność. Wartości są „ucieleśniane” w realnych dobrach kulturowych na skutek ustosunkowania się wobec nich poszczególnych osób, bądź nawet całych społeczeństw. Niemniej nigdy nie dochodzi do sytuacji, że wszystkie wartości realizowane są przez wszystkich ludzi, czy przez wszystkie grupy społeczne, w jednym czasie. Z jednej zatem strony, różnorodność wartości implikuje różnorodność dziedzin kulturowych w obrębie danej kultury, z drugiej natomiast stanowi przyczynę wielości kultur.

Słowa kluczowe: aprioryczne wartości, kultura, neokantyzm badeński.


Anna SZKLARSKA, Co i dlaczego należy omijać? Propozycja interpretacji pewnej przypowieści z Tako rzecze Zaratustra Fryderyka Nietzschego pełny tekst artykułu w formacie pdf

Przypowieść „О mijaniu” z Tako rzecze Zaratustra Nietzschego traktuje o tym, jak ważne jest, by świadomie prowadzić swoje życie, sensownie wybierać przystanki życiowej podróży. Nie należy łączyć tytułowego „mijania” z przemijaniem, upływem czasu,  wskazuje ono bowiem na wymijanie, obchodzenie wokół tego, co nie zasługuje na naszą uwagę. Człowiek jest stale narażony na zderzanie się z sytuacjami, fenomenami, które nie są warte tego, by się w nie angażować i przy nich zatrzymać, jednak nie każdy potrafi ominąć je i iść dalej w poszukiwaniu tego, co bardziej wartościowe. Nauka Zaratustry jest następująca: gdzie kochać nie można, czego kochać nie można, to na swej życiowej drodze należy ominąć, zostawić za sobą. Tam, gdzie człowiek nie jest zdolny do miłości, powinien szukać nowego miejsca. Wielkie miasto ukazane w tej przypowieści to człowiek zbiorowy, owo egzystencjalne „się”, które nas zniewala i za sprawą którego na wszystkich płaszczyznach żyjemy tak, jak „się” żyje. W interpretacji  Junga Zaratustra musi skazać się na pustelnictwo i odejść, bo nie jest zdolny kochać człowieka zbiorowego. Jednak dystans wobec stadnej moralności i odrzucenie życia w ramach konwencji mogą być zaledwie wstępem do twórczego, spełnionego życia, nie są dlań wystarczające ani go nie gwarantują. W artykule wyjaśnione zostaje na czym polega fundamentalny błąd, jaki popełnia błazen, który w sposób wypaczony zrozumiał naukę Zaratustry.

Słowa kluczowe: Nietzsche, Zaratustra, omijanie, wielkie miasto, błazen, człowiek zbiorowy.


Konrad SZOCIK, Wpływ religii na kulturę. Współczesne argumenty zwolenników sekularyzacji pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł ukazuje podstawowe idee zwolenników sekularyzacji, podkreślających konieczność oddzielenia instytucji publicznych i religijnych. Religia jest rozumiana jako sprawa prywatna, ukierunkowana na duchowe życie swoich wyznawców. Podstawowymi argumentami na rzecz publicznej marginalizacji religii są brak biblijnej legitymizacji dla istnienia i funkcjonowania instytucji Kościoła oraz potencjalne negatywne implikacje etyki religijnej. Zwolennicy neutralności światopoglądowej wskazują na faktyczny pluralizm światopoglądowy oraz specyficzny charakter religii pozytywnych, pozbawionych intersubiektywnego charakteru.

Słowa kluczowe: Sekularyzacja, neutralność, prywatyzacja, marginalizacja, etyka, przestrzeń publiczna, religia, Kościół.


Filip KUBIACZYK, Dialektyka estar i esencja tego, co latynoamerykańskie pełny tekst artykułu w formacie pdf

Problem tożsamości należy do kluczowych tematów w kulturze latynoamerykańskiej. Przybycie konkwistadorów europejskich do Nowego Świata spowodowało zerwanie z jednością etniczną i kulturową, jaka dotąd istniała na kontynencie. W wyniku konkwisty ustanawia się pierwsza relacja z Innym, którą charakteryzuje przemoc militarna, duchowa i erotyczna. Z tego związku narodzi się nieprawy syn, Metys, Latynoamerykanin, owoc konkwistadora i Indianki oraz criollo (Kreol), biały urodzony w kolonialnej Ameryce. Latynoamerykańskiego Metysa charakteryzuje ambiwalencja uczuć: nie czuje się on dziedzicem kultury autochtonicznej, której już nie rozumie, ani dziedzicem kultury europejskiej, która wydaje mu się obca. To dlatego w ciągu wieków dominowało poczucie niższości tego kontynentu wobec Zachodu. Rodolfo Kusch, argentyński filozof i antropolog, fakt ten wyjaśnia tym, że na kontynencie latynoamerykańskim występują dwa logosy, które można rozpoznać w dwóch hiszpańskich czasownikach: «być» (ser) i «znajdować się» (estar). Według Kuscha, czasownik estar definiuje uniwersum indiańskie, a czasownik ser określa to, co imigrant przynosi z sobą. Kultura ser wyraża tradycję zachodnią, która jest depozytariuszem indywidualności, świata o racjonalności instrumentalnej i nowoczesności. Tymczasem kultura estar nie jest zorientowana na zdefiniowanie, lecz bardziej kieruje się ku „tu i teraz”, gdzie przeważa wymiar kolektywny nad tym, co indywidualne, perspektywa całościowa nad partykularną. Ta dychotomia jest charakterystyczna dla wielu myślicieli latynoamerykańskich, których łączy podkreślanie, że Ameryka Łacińska jest odmienna od modelu zachodniego. Ser utrzymuje się w tonice męskiej, fallicznej, zorientowanej na działanie i rozwiązanie, którym towarzyszy przemoc i agresja. Natomiast estar utrzymuje się w tonice pasywnej, kobiecej zorientowanej na biologiczny rytm życia. Jako zwykły sposób urządzania świata estar jest silniejsze niż oferta intelektualna ser, ale jego siła jest innego typu, niż siła ser. Estar jest z natury różnorodne, jak różnorodne jest to, co wegetuje. Ta wegetująca siła estar infekuje cały projekt ser na ziemi amerykańskiej. W ten sposób dokonuje się proces wchłaniania ser przez estar, który Kusch nazywa fagocitación. Za jego pomocą europejska kultura ser amerykanizuje się, ulega rozpuszczeniu w zwykłym estar, które tworzy ostateczny fundament ludzkiej egzystencji. Ponieważ proces ten dzieje się na marginesie tego, co oficjalnie myśli się o kulturze i cywilizacji, nie jest to proces świadomy. Jest to proces, który rozgrywa się w bardziej głębokich warstwach kultury, tam, gdzie człowiek doświadcza tego, co telluryczne. W opinii Kuscha, tylko z tej nowej struktury wyłania się to, co autentycznie latynoamerykańskie.

Słowa kluczowe: Rodolfo Kusch, tożsamość, Ameryka Łacińska, kolonialność, estar, ser, fagocitación, utcatha.


Agata KŁOCIŃSKA, Karnawał wobec sacrum pełny tekst artykułu w formacie pdf

Tematem artykułu jest karnawał. Od czasu prac Michaiła Bachtina zjawisko to budzi duże zainteresowanie w humanistyce. Bachtin mówi o karnawale jako o „świecie na opak”. Odwołując się do tej tezy, wielu autorów określa współczesną kulturę, pozostającą w opozycji do kultury tradycyjnej, jako skarnawalizowaną. Wydaje się jednak, że koncepcja „karnawalizacji” jest często nadużywana, a samo pojęcie karnawału stosowane zbyt szeroko. Karnawał nie jest prostym odwróceniem zwykłego porządku świata.Na polu filozofii zjawisko karnawału nie było dotąd badane. Tymczasem wydaje mi się, że może ono być bardzo ciekawym przedmiotem badań. Artykuł jest próbą podjęcia filozoficznej refleksji nad karnawałem. Koncepcja karnawału jako „świata odwróconego” pozwala wskazać jego związki z najbardziej fundamentalnymi kwestiami metafizycznymi, przede wszystkim ze stosunkiem człowieka do absolutu – do tego, co będzie w artykule ujmowane jako sacrum. Powołując się na koncepcję Rudolfa Otto, rozumiem sacrum jako to, co jest „całkiem inne” – jako coś spoza świata, co nigdy nie będzie przez człowieka poznane. Zgodnie z tezą przedstawioną w artykule, karnawał jest zjawiskiem typowo ludycznym. Z tego powodu, tak jak każda zabawa, tymczasowo przenosi nas do innego świata. Badania nad tradycyjnym, średniowiecznym karnawałem, pokazują, że rzeczywistość, do której odnosi się to zjawisko, to historia zbawienia. W tym sensie karnawał zwraca nas ku transcendencji. Karnawał i post wspólnie tworzą strukturę opartą na sprzecznościach. Dzięki temu są próbą wyrażenia ambiwalencji charakteryzującej numinosum – to, co święte. Poprzez tę strukturę człowiek, uwikłany w sferę profanum, stara się zbliżyć do sacrum – transcendencja przejawia się w immanencji. Kultura współczesna nie jest w tym sensie karnawałowa – poprzestaje ona bowiem na odwróceniu tradycyjnego porządku świata.

Słowa kluczowe: homo ludens, karnawalizacja, karnawał, kultura ludyczna, numinosum, sacrum, święto, transcendencja, wartości, zabawa.

S  P  R  A  W  O  Z  D  A  N  I  A    I    K  O  M  U  N  I  K  A  T  Y :

Marcin TRYBULEC, Culture Communication and Cognition. Explaining Cognitive-Cultural Components of Media and Communication, Lublin 7–9 maja 2012 tekst w formacie pdf

Piotr PATKOWSKI, Obywatelu! Kim jesteś? Raport o społeczeństwie obywatelskim, Lublin, 18 października 2012 tekst w formacie pdf

Agata STRZĄDAŁA, Kierunek Eksperymentalny – 40 lat kulturoznawstwa, Wrocław, 10 października 2012 tekst w formacie pdf

N  O  T  Y    O    A  U  T  O  R  A  C  H:

AGATA KŁOCIŃSKA, magister, absolwentka filozofii i pedagogiki, doktorantka w Zakładzie Filozofii Religii Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Przygotowuje pracę doktorską dotyczącą cudu i zjawisk teofanijnych. Zainteresowania badawcze: mistycyzm, dialog międzyreligijny, filozofia religii.

FILIP KUBIACZYK, doktor, kierownik Pracowni Kultury Iberyjskiej w Instytucie Kultury Europejskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; sekretarz czasopisma naukowego „Studia Europaea Gnesnensia”, zastępca sekretarza generalnego Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Zainteresowania badawcze koncentruje wokół iberyjskiego obszaru kulturowego. Autor książki Między wojną a dyplomacją. Ferdynand Katolicki i polityka zagraniczna Hiszpanii w latach 1492-1516 (2010) oraz blisko trzydziestu artykułów i recenzji naukowych; współredaktor monografii Hiszpania: mit czy rzeczywistość? (2012). Obecnie przygotowuje rozprawę habilitacyjną na temat latynoamerykańskiej myśli dekolonialnej.

ANDRZEJ NIEMCZUK, doktor habilitowany, kierownik Zakładu Filozofii Współczesnej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, autor książek: Filozofia dobra przed powstaniem aksjologii (1994); Wolność egzystencjalna: Kant i Kierkegaard (1995); Stosunek wartości do bytu. Dociekania metafizyczne (2005). Aktualne zainteresowania badawcze: filozofia wartości; wolność i wartość jako konstytutywne elementy podmiotu; filozofia zła.

ADAM NOBIS, doktor habilitowany, prof. nadzw. w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Kierownik Pracowni Studiów Globalnych. Rozprawa habilitacyjna:  „Od emergencji do samoorganizacji. Zagadnienie nowości kultury” (2000). Autor ponad 140 publikacji naukowych, w tym: „Zmiana kulturowa. Między historią a ewolucją” Wrocław 2006. Członek redakcji „Przeglądu Kulturoznawczego”, redaktor naczelny pisma „Kultura – Historia – Globalizacja” (khg.uni.wroc.pl).

PIOTR PATKOWSKI, student prawa, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

JUSTYNA SMOLEŃ-STAROWIEYSKA, doktor, adiunkt w Katedrze Historii Filozofii Nowożytnej i Współczesnej Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Doktoryzowała się w roku 2008. Temat rozprawy doktorskiej:  „Koncepcja filozofii i kultury w myśli Heinricha Rickerta”. Kierunki zainteresowań i badań naukowych: historia filozofii nowożytnej i współczesnej; niemiecka filozofia przełomu XIX i XX wieku; filozofia wartości; filozofia kultury; filozofia życia; współczesna antropologia filozoficzna i filozofia techniki.

AGATA STRZĄDAŁA, doktor, adiunkt w Katedrze Kulturoznawstwa i Folklorystyki w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Opolskiego. Zainteresowania badawcze: teoria kultury, komunikacja międzykulturowa, historia myśli o kulturze, historia nauk biologicznych, bioetyka kulturowa. Autorka książki Od Galtona do Watsona. Przemiany pojmowania eugeniki w XIX i w XX wieku (2010) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych.

ANNA SZKLARSKA, magister, absolwentka filozofii i doktorantka w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przygotowuje rozprawę doktorską nt. Problem przemocy w nowożytnej filozofii człowieka. Prowadzi badania z zakresu historii filozofii nowożytnej i współczesnej, antropologii filozoficznej, etyki, aksjologii, fil. społecznej pod kątem problematyki przemocy

KONRAD SZOCIK, magister, doktorant Instytutu Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor pracy doktorskiej poświęconej genezie i rozwojowi ateizmu w filozofii europejskiej oraz jego krytyce z perspektywy filozofii tomistycznej; autor kilkudziesięciu publikacji poświęconych problematyce ateizmu filozoficznego, filozofii religii, historii idei.

MARCIN TRYBULEC , doktor, adiunkt w Zakładzie Ontologii i Teorii Poznania UMCS. Tematyka badawcza:  teoriopoznawcze aspekty funkcjonowania mediów w komunikacji społecznej; kategorie podmiotowości i umysłu rozszerzonego w teoriach komunikacji.


Licencja Creative Commons

Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Unported.