Numer 3(7) /2013

WARTOŚCI – KULTURA – HISTORIA: W KRĘGU FILOZOFII ROSYJSKIEJ

red. Andrzej Ostrowski

Wypedzenie28.02.jpg

Od redakcji pełny tekst w formacie pdf

A R T Y K U Ł Y   T E M A T Y C Z N E :

Andrzej Ostrowski, Wprowadzenie pełny tekst w formacie pdf

 

Janusz Dobieszewski, Filozofia religii. Współczesne horyzonty pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł jest próbą określenia relacji między religią a filozofią, ze szczególnym uwzględnieniem związku wzajemnie inspirującego – gdzie religia motywuje metafizyczność filozofii, a filozofia chroni religię przed fanatyzmem. Towarzyszy temu refleksja nad jednostronnym wiązaniem religii z konserwatyzmem politycznym oraz krótkie zdanie sprawy z tendencji postsekularnej w XX-wiecznym spojrzeniu na religię.

Słowa kluczowe: filozofia, religia, metafizyka, postsekularyzm.

 

Władimir Biełow, Kilka uwag na temat rosyjskiego neokantyzmu pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku niemieckim)

Celem artykułu jest analiza rosyjskiego neokantyzmu, zmierzająca do uchwycenia jego oryginalności. Bierze się ona z kulturowej i historycznej specyfiki rosyjskiej myśli filozoficznej. Etapy i swoistość rosyjskiego neokantyzmu są analizowane na przykładzie koncepcji A. I. Wwiedienskiego, B. W.. Jakowenki oraz W.. E. Sezemana.

Słowa kluczowe: neokantyzm, rosyjska tradycja filozoficzna, specyfika rosyjskiego neokantyzmu, Wwiedienski, Jakowenko, Seseman

 
Cezar Jędrysko, Filozofowie tylko interpretowali świat, idzie jednak o to, aby go przemienić. Filozoficzny projekt Mikołaja Fiodorowa i Mikołaja Bierdiajewa
pełny tekst artykułu w formacie pdf

Celem artykułu jest ukazanie na przykładzie dwóch różnych myślicieli – Mikołaja Fiodorowa oraz Mikołaja Bierdiajewa – projektu filozoficznego, w którym następuje odejście od filozofii rozumianej jako próba opisu rzeczywistości i zwrócenie się w stronę aktywistycznej eschatologii. Ten projekt nazywamy za Bierdiajewem mianem „filozofii twórczości”. Stanowi on wykrystalizowaną postać pewnej cechy uwidaczniającej się u filozofów rosyjskich – konieczności wcielenia w życie wniosków filozoficznych, dopełnienia ich realizacją poza obszarem filozofii. W niniejszym artykule spróbujemy odpowiedzieć, powołując się na wskazanych dwóch filozofów, na zasadnicze pytanie dialektyki twórczości sformułowane przez Władysława Stróżewskiego „Dlaczego nie istnieje coś, co mogłoby (lub powinno) istnieć?”. W pierwszej kolejności zbadamy warunki możliwości wystąpienia twórczości, czyli założenie ontologiczne względem świata, jakie przyjmują Fiodorow i Bierdiajew. Następnie przedstawimy racje, które stoją za koniecznością dokonania aktu twórczego – wprowadzenia czegoś nowego do zastanej rzeczywistości.

Słowa kluczowe: Fiodorow, Bierdiajew, twórczość, wskrzeszenie, filozofia rosyjska.

 

Ewa Cichocka, Cechy swoiste sztuki w pismach Dostojewskiego i Tołstoja. Kilka uwag pełny tekst artykułu w formacie pdf

W artykule pokazuję, jak sztukę definiują Fiodor Dostojewski i Lew Tołstoj. Dla pierwszego cechą charakterystyczną sztuki jest to, że wytwarza piękno. Piękno owo przynależy jednak nie tylko do sfery estetyki, lecz także etyki. Zdaniem drugiego nie powinniśmy zadowalać się tym opartym na pięknie określeniem, lecz poszukiwać innego, ogólnego, takiego, które pozwoliłoby jednoznacznie rozstrzygać, co jest, a co nie jest sztuką. Tołstoj dochodzi ostatecznie do wniosku, że sztuka jest swego rodzaju medium, a tym, co ją odróżnia od innych form obcowania międzyludzkiego, jest jej zdolność do zarażania uczuciami. Obaj Rosjanie zgadzają się co do tego, że sztuka ma wielką moc oddziaływania na człowieka i że to ona uratuje świat.

Słowa kluczowe: sztuka, piękno, dobro, chrześcijaństwo.

 

Edyta Domagała, Sens miłości erotycznej w filozofii Włodzimierza Sołowjowa pełny tekst artykułu w formacie pdf

Włodzimierza Sołowjowa koncepcja miłości erotycznej to dość oryginalna teozoficzna wizja tego zagadnienia. Sołowjowska teoria miłości wiąże się bowiem ściśle z problematyką eschatologiczną, ponadto stanowi wypadkową materialistycznego (stricte biologicznego) oraz spirytualistycznego ujęcia tej tematyki. Sołowjowa filozoficzne analizy miłości płciowej wykazują, że jest to akt nie tyle wykraczający poza poziom czysto biologiczny, co raczej powodujący transformację naszej biologiczności, polegającą na przeduchowieniu czy też przebóstwieniu naszej natury. Sens tak zinterpretowanej miłości erotycznej tkwi bowiem w utworzeniu szeroko pojętej jedności, której podstawę stanowi uzyskanie duchowo-cielesnej całości oraz pokonanie rozpadu związanego z faktem płci, czyli zintegrowanie żeńskiej i męskiej zasady ludzkiego bytu.

Słowa kluczowe: Włodzimierz Sołowjow, miłość erotyczna, eros, androgynizm, prokreacja.

 

Halina Rarot, Rosyjski personalizm Mikołaja Bierdiajewa pełny tekst artykułu w formacie pdf

W artykule przedstawione zostały poglądy Mikołaja Bierdiajewa w perspektywie personalistycznej. Zazwyczaj rosyjski myśliciel jest nazywany, zwłaszcza w recepcji zachodniej, religijnym egzystencjalistą (obok Lwa Szestowa). Nie jest to w pełni uzasadnione zaklasyfikowanie twórczości filozoficznej Bierdiajewa, co próbuje się tutaj wykazać. W egzystencjalizmie punktem wyjścia jest bowiem istnienie jednostki, w personalizmie natomiast jest nim istnienie wspólnotowej, relacyjnej osoby. W konkluzji autor stwierdza, że bliżej jest myśleniu Bierdiajewa do dialogizmu (personalistycznego) niż do egzystencjalizmu.

Słowa kluczowe: Osoba, personalizm, rosyjski personalizm, dialektyka indywidualizmu, cywilizacja personalistyczna.

 

Justyna Kroczak, Pawła Florenskiego sympatie i antypatie filozoficzne pełny tekst artykułu w formacie pdf

Artykuł jest próbą wskazania źródeł inspiracji i treści krytyki filozoficznej rosyjskiego myśliciela Pawła Florenskiego oraz ich wpływu na kształtowanie się jego własnej filozofii. Stanowi to temat nieco kontrowersyjny o czym świadczy m.in. artykuł niemieckiego badacza Michaela Hagemeistra, na który się powołuję. Dwuznaczność konstrukcji intelektualnych Florenskiego, ich „genialność” a zarazem „nieludzkość” (według opinii niektórych badaczy i krytyków), jak się wydaje, wynika z inspiracji platonizmem i prawosławiem (swoiście rozumianym) oraz krytyki kantyzmu uosabiającego racjonalizm zachodnioeuropejski (według filozofa przeciwstawny duszy rosyjskiej).

Słowa kluczowe: Paweł Florenski, Kant, Hagemeister, Serapion Maszkin, symbol.

 

Natalia Daniłkina, Idee wolności i harmonii w pedagogice filozoficznej w epoce rewolucji rosyjskich pełny tekst artykułu w formacie pdf

W artykule rozważania skupiają się na okresie historycznym, obejmującym koniec wieku XIX do lat dwudziestych XX wieku, kiedy w Rosji skończyła się wojna domowa. Przez jakiś czas zjawisko charakterystyczne dla ówczesnej pedagogiki stanowi obszerna dyskusja wokół zasad wolnego wychowania, nawiązujących do odpowiednich tradycji filozofii oraz praktycznych wzorców organizacji szkół tak na zachodzie, jak w Rosji. W niektórych przypadkach (L. N. Tołstoj, K. N. Wentzel) idea wolności w teorii i praktyce wychowania wiąże się ściśle z ideą harmonii, postrzeganą jako pozbawiona przemocy jedność indywidualnego, wewnętrznego pierwiastka z całością świata.

Słowa kluczowe: wolność, harmonia, wolne wychowanie, filozofia edukacji, rewolucja rosyjska, Tołstoj, Wentzel.

I N N E    A R T Y K U Ł Y

Bogumił Chmiel, Rozum w filozofii średniowiecznej pełny tekst artykułu w formacie pdf

 

W artykule omawiam zasadnicze aspekty średniowiecznego pojmowania natury rozumu teoretycznego. Główny nacisk położony został na relację między rozumem jako autonomiczną władzą poznawczą a autorytetami Kościoła, wiary i teologii. Autonomia rozumu w filozofii średniowiecznej nie polegała na jej absolutnej niezależności od wspomnianych autorytetów ale realizowała się w obrębie myślenia religijnego ukształtowanego pod ich wpływem. Dogmaty wiary nie są w wiekach średnich postrzegane jako ,,zewnętrzne” i narzucone ograniczenia dla racjonalności dociekań które same z siebie miałyby dążyć przekroczenia i podważenia prawd religijnych ale jako ramy wyznaczające zakres i cele możliwych dociekań. W sytuacjach konfliktów filozofowie nie poddawali się biernie autorytetom ale uciekali się do szeregu zabiegów pozwalających im nauczać kontrowersyjnych tez filozoficznych bez popadania w konflikt z instytucjami kościelnymi. Rozbieżność w ocenie racjonalności pojawiające się wśród historyków wynikają przede wszystkim z przenoszenia kanonów racjonalności właściwych dla myśli oświecenia na wieki wcześniejsze.

Słowa kluczowe: racjonalizm, rozum, średniowiecze.

K O M U N I K A T Y   I   S P R A W O Z D A N I A:

Honorata Jakuszko, Filozofia 2.0. Paradygmaty – wartości – instytucje (17-18 października 2013, Białystok) pełny tekst sprawozdania w formacie pdf

Leszek Kopciuch, Słowa – rzeczy – globalność (18 października 2013, Wrocław) pełny tekst sprawozdania w formacie pdf

/div>

 

Licencja Creative Commons