Numer 4(12) /2014

W KRĘGU FILOZOFII NIEMIECKIEJ

red. Leszek Kopciuch, Tomasz Siwiec

Wypedzenie28.02.jpg

Od redakcji pełny tekst w formacie pdf

Leszek Kopciuch, Tomasz Siwiec, Wprowadzenie pełny tekst w formacie pdf

A R T Y K U Ł Y:

Hans Lenk, Lebensformen in Schemaspielen – und umgekehrt pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku niemieckim)

W artykule zostaje zarysowana koncepcja reprezentowanego przez autora metodologicznego interpretacjonizmu schematycznego; zostaje ona powiązana z Wittgensteinowską filozofią gier językowych i form życia: gry schematów poszerzają i fundują koncepcję gry językowej, mogą też – za pośrednictwem form życia i światów życia – głębiej ugruntować, wzgl. w perspektywie dokonywać owocnego wyjaśnienia interpretacji.

Słowa kluczowe: Wittgenstein, gry językowe, formy życia, świat życia, gry schematów


Gérard Raulet, Lebenswelt als politisch relevanter Begriff pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku niemieckim)

Semantyczne pole pojęcia „świat życia” rozciąga się na ontologię („bycie-w-świecie”), antropologię, biologię, nauki przyrodnicze w ogóle, a także na socjologię. Ale też można skonstatować pewien inflacyjny, dziennikarski sposób używania tego terminu, który jakby potwierdza jego potoczny, „życiowy“ charakter. Stanowi to zarówno o jego sile, jak i słabości. Dlatego źródłowemu Husserlowskiemu pojęciu świata życia zarzucano, że jest mgliste czy wręcz sprzeczne. Oznacza ono przecież horyzont horyzontów, a ponadto za każdym razem horyzont osobisty, mój, który mnie, w moim byciu-tutaj, łączy z horyzontami innych ludzi. Wychodząc od obserwacji, że Husserlowskie pojęcie już od początku jest narażone na krytyki ze strony nauki i kultury oraz że pozór bezpośredniej oczywistości, z którą wskazuje się na świat życia, szybko okazuje się reakcją na sytuację kryzysu – a mianowicie na utratę przejrzystości – próbuję w poniższym artykule przebadać stosunek pojęcia świata życia do polityki oraz sprawdzić jego analityczną przydatność.

Słowa kluczowe: świat życia, polityka, Husserl, Habermas, Luhmann


Friedo Ricken SJ, Die Hoffnung und das gute Leben. Überlegungen im Anschluss an Platon und Thomas von Aquin pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku niemieckim)

Nadzieja jest warunkiem koniecznym dobrego życia, zaś dobre życie jest podstawą dla nadziei. Święty Tomasz z Akwinu czyni rozróżnienie miedzy nadzieją jako uczuciem oraz nadzieją jako cnotą. Uczucie nadziei jest dążnością zmysłową, której przedmiot jest określony przez cztery cechy: (a) jest dobrem; przez to nadzieja różni się od lęku, który odnosi się do jakiegoś zła; (b) jest to dobro przyszłe; przez to nadzieja różni się od radości, odnoszącej się dobra teraźniejszego; (c) jest to dobro trudno osiągalne; przez to nadzieja różni się od pożądania; (d) mimo trudności, jest to dobro osiągalne; przez to nadzieja różni się od rozpaczy. Cnota nadziei to postawa woli, tj. dążenia duchowego. Przedmiotem nadziei jest przyszłe dobro, którego osiągnięcie – jakkolwiek trudne – jest możliwe. Możliwe jest coś dla nas albo przez nas samych, albo przez innych. Jeżeli żywimy nadzieję, że coś jest dla nas możliwe dzięki boskiej pomocy, nadzieja spoczywa w Bogu.

Słowa kluczowe: nadzieja, Platon, Tomasz z Akwinu, dobro, cnota nadziei, uczucie nadziei


Oliver Hallich, A Plea Against Apologies pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku angielskim)

Przeprosiny ściśle łączą się z wybaczeniem. Składając przeprosiny, winowajca prosi o wybaczenie, a ofiara, udzielając wybaczenia, przeprosiny te przyjmuje. W niniejszych rozważaniach zajmuje się normatywnym wymiarem przepraszania. Co w ogóle daje nam prawo, by prosić ofiarę naszego występku o wybaczenie? Po przeprowadzeniu rozjaśnień pojęciowych prezentuje paradoks, który jest nieusuwalnie obecny w przepraszaniu. Przeprosin dokonuje się w duchu upokorzenia: jeśli sprawca uznaje swą winę, to dostrzega płynące ku niemu negatywne emocje ze strony ofiary. Zatem przepraszający sprawca stara się spowodować stan rzeczy, którego zaistnienia nie miałby powodów pragnąć będąc naprawdę skruszonym. Próbuję na różne sposoby rozwikłać ten paradoks. Między innymi ukazuję różne przesłanki, które uzasadniają przepraszanie, a są niezależne od naszego pragnienia, by zniwelowań u ofiary uczucie urazu. Rozważam cztery propozycje, obecne w literaturze traktującej o wybaczeniu, a mianowicie: 1) sprawca pragnie ukazać ofierze swoje uczucie żalu; 2) sprawca chce poprawić swą samoocenę; 3) sprawca pragnie uratować swoją pozycję moralną; 4) sprawca chce wskazać na oddzielenie pomiędzy nim, jako osobą, a aktem, którego się dopuścił. Jednak żadna z tych propozycji nie jest przekonująca. Podsumowując, można powiedzieć, że próby rozwikłania paradoksu przepraszania zawodzą. Sprawca, uznający własną winę i naprawdę poddający się pod osąd ofiary, nie ma racjonalnych przesłanek, by prosić o wybaczenie. W wielu przypadkach właśnie brak przeprosin jest znakiem autentycznego wzięcia na siebie winy. Można wówczas mogli postrzegać odmowę proszenia o wybaczenie jako cnotę, a nie jako występek.

Słowa kluczowe: przeprosiny, wybaczenie, przepraszanie, żal


Katie Terezakis, To Philosophize is to Revise, Or, How German Idealism Became Historical in the Work of One Secluded American Thinker pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku angielskim)

John William Miller, stosunkowo mało znany dwudziestowieczny filozof amerykański, korzysta w swych pracach z Kantowskiego idealizmu, przekształcając go w historyczną i nakierowaną lingwistycznie filozofię działania symbolicznego. Stawiam tezę, że system Millera powinno się odczytywać jako myślenie osadzone w detranscendentalizu-jącym projekcie filozoficznej nowoczesności, jak też w zainteresowaniu niemieckim idealizmem, które charakteryzuje wczesną filozofię amerykańską. Metodologię Millera łączę z metakrytyczną oceną pracy Kanta, która sięga aż pierwszej Krytyki. W podejściu Millera znajduję również troskę o ludzkie działanie i sprawczość, typowe dla trady-cji pragmatycznej. Uzasadniam tezę, że Miller rewiduje projekt Kanta – a w szczególności pojęcie idei regulatywnych – za pomocą własnego “pośredniego świata obiektów działających”. Sądzę, że Millerowski świat pośredni ukazuje, że kategorie kognitywne, łącznie z Kantowskimi formami intuicji, są usytuowane w kontekście historycznym i językowym. Miller pokazuje w ten sposób, jak powinna wyglądać prawdziwie krytyczna filozofia, omijając powracające w filozofii współczesnej problemy fallibilizmu i skończoności. Miller sądzi, że filozofia to całkowicie historyczne i ciągłe dzieło rewidowania. Wskazuje również, że należałoby powrócić do filozofii, by przezwyciężyć problemy, które określają inne działania człowieka. System Millera przekonująco ukazuje tak historyczność filozofii krytycznej, jak i praktyczne zastosowania skutecznej metodologii filozoficznej do rozwiązywania problemów współczesnych.

Słowa kluczowe: John William Miller, Immanuel Kant, Jürgen Habermas, Johann Georg Hamann, idealizm, aktualizm, pragmatyzm, metakrytyka, pośredni świat obiektów działających

R E C E N Z J E:

Leszek Kopciuch, O wielości globalizacji. Recenzja: Adam Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław 2014 pełny tekst w formacie pdf

Cezar Jędrysko, O idei rosyjskiej raz jeszcze – aktualnie i dobrze. Recenzja: Paweł Rojek, Przekleństwo imperium. Źródło rosyjskiego zachowania, Wydawnictwo M, Kraków 2014 (120 s.) pełny tekst w formacie pdf

K O M U N I K A T Y I S P R A W O Z D A N I A:

Tomasz Siwiec, Moralność – między teorią a światem przeżywanym, Toruń, 25 września 2014 pełny tekst w formacie pdf


Licencja Creative Commons