Numer 13 /2015

WOBEC KRYZYSU

red. Leszek Kopciuch

Wypedzenie28.02.jpg

Od redakcji pełny tekst w formacie pdf

Leszek Kopciuch, Wobec kryzysu. Uwagi wprowadzające pełny tekst w formacie pdf

A R T Y K U Ł Y   T E M A T Y CZ N E:

Leszek Gawor, Próba typologii myśli katastroficznej pełny tekst artykułu w formacie pdf

Na wstępie omówione jest pojęcie katastrofizmu jako czystej formy historiozoficznego pesymizmu finistycznego oraz jego relacja do idei kryzysu. Następnie wprowadzone są rozróżnienia w obrębie katastrofizmu pod względem zasięgu katastrofy (totalny bądź partykularny wymiar) oraz charakteru jej przebiegu (w sposób nieuchronny i nieodwracalny bądź jedynie hipotetyczny, alternatywny). Zestawienie tych dwóch ujęć katastrofizmu owocuje 4 wariantami myśli katastroficznej: 1. konsekwentnego katastrofizmu totalnego; 2. konsekwentnego katastrofizmu partykularnego; 3. alternatywnego katastrofizmu totalnego i 4. alternatywnego katastrofizmu partykularnego. Modele te są wykorzystane do sformułowania ogólnego określenia „katastrofizmu”.

Słowa kluczowe: cywilizacja, historiozofia, katastrofizm, kryzys, kultura, destrukcja, typologia myśli katastroficznej


Witold P. Glinkowski, Kryzys człowieczeństwa – zagrożenie czy szansa? pełny tekst artykułu w formacie pdf

Celem artykułu jest kontestacja tendencji – nienowej, ale wyraźnej we współczesnym myśleniu o człowieku – do traktowania problemu kryzysu człowieczeństwa w kategoriach funkcji kryzysu cywilizacyjnego. Kryzys rozpoznawany w sferze techniczno-cywilizacyjnej oraz ten, który zagraża użytkującemu ją człowiekowi, to zjawiska niehomogeniczne, a nawet dysjunktywne. Diagnozy obu kryzysów, dotyczące ich przyczyn, konsekwencji i środków zaradczych, stawiano z różnych filozoficznych stanowisk (m. in. szkoła frankfurcka, E. Husserl). Jednak okazuje się, że pełne uchwycenie problemu jest możliwe dopiero pod warunkiem osadzenia go w etycznej przestrzeni spotkania, o którym piszą filozofowie dialogu (M. Buber, A. J. Heschel, E. Lévinas). I o ile kryzysy cywilizacyjne są wyzwaniem do ich przezwyciężenia, o tyle „kryzys człowieczeństwa” jest cenną i wciąż aktualną wskazówką za nieredukowalnością człowieka do cywilizacyjnych ram jego życia.

Słowa kluczowe: kryzys, filozofia dialogu, osoba, cywilizacja, Husserl


Jacek Breczko, Zanik uczuć metafizycznych jako przyczyna kryzysu kultury pełny tekst artykułu w formacie pdf

Sądzę, że niewątpliwemu postępowi w technice towarzyszy obecnie na Zachodzie kryzys kultury. Kwestią sporną jest jego nasilenie; można bronić poglądu, że co się rozwija, to się po części rozkłada, kryzys jest więc permanentny i jest funkcją postępu, ale też nie można odrzucić trafności diagnozy katastroficznej. Kryzys ten ma niewątpliwie różne przejawy i różne źródła. W artykule koncentruję się na źródle wskazanym przez S. I. Witkiewicza: na zaniku Metafizycznego Poczucia Dziwności Istnienia oraz na jego skutkach. Diagnozę Witkacego – która wydaje mi się w ogólnych zarysach trafna – próbuję zastosować do czasów współczesnych. Uważam, że zanik uczuć metafizycznych jest obecnie stymulowany nie tylko coraz wygodniejszym i bardziej szczelnym „kokonem cywilizacyjnym”, ale też „zapomnieniem o śmierci” (śmierć staje się tabu w kulturze) oraz panowaniem w nauce naturalizmu metodologicznego, który powoduje, że świat przestaje się jawić jako „dziwny”, „tajemniczy”. Wszystko to zaś uszkadza, „wyjaławia” wyższe piętra kultury, czyli destrukcyjnie wpływa na działalność elit artystycznych, filozoficznych i religijnych.

Słowa kluczowe: kultura, kryzys, katastrofizm, S. I. Witkiewicz


Agnieszka Wesołowska, Husserla ujęcie kryzysu a fenomenologia transcendentalna pełny tekst artykułu w formacie pdf

Fenomenologia jako nauka dotycząca transcendentalnej subiektywności została ugruntowana w związku z krytycznym namysłem nad ideą poznania. W niniejszym artykule rozważania na temat kryzysu zostają przedstawione w rezultacie analiz dotyczących teoretycznego i praktyczno-etycznego motywu myśli Husserla. Z takiego punktu widzenia fenomenologia może być rozumiana jako wiedza umożliwiająca jedność poznania i odsłaniająca rozstrzygnięcia istotne dla życia. W artykule zostaje pokazane, że idea fenomenologii ewoluuje w związku z rozważaniami obejmującymi horyzont klasycznych problemów filozoficznych: epistemologicznych, metafizycznych oraz etycznych.

Słowa kluczowe: fenomenologia, kryzys nauk, transcendentalna redukcja, poznanie


Zbigniew Pietrzak, Człowiek a środowisko – czy w idei postępu czy w idei postępu zawsze tkwi ziarno destrukcji? W dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin Jeana Dorsta (1924-2001) pełny tekst artykułu w formacie pdf

Zasadnicza idea Jeana Dorsta wyraża się w przekonaniu, że działalność wszystkich cywilizacji, w miarę ich postępu technicznego i rozwoju demograficznego, prędzej czy później, prowadzi do nadmiernej eksploatacji otaczającej przyrody. W konsekwencji powoduje to zubożenie jej zasobów i upadek organizmów państwowych. Jean Dorst postuluje konieczność równowagi między potrzebami ludzi, a możliwościami środowi-ska wskazując przy tym na rolę nauki, polityki a nawet filozofii w rozwiązaniu tych problemów. Po 15 latach od śmierci tego uczonego można już skonfrontować jego prognozy z rzeczywistym rozwojem cywilizacji i jej wpływu na środowisko naturalne. I zadać pytanie: czy postępowi zawsze musi towarzyszyć destrukcja?

Słowa kluczowe: cywilizacja/kultura, postęp, zagrożenia ekologiczne, cywilizacja globalna


Kamil Szymański, Transhumanizm pełny tekst artykułu w formacie pdf

W artykule przedstawiam ogólne założenia filozofii transhumanistycznej, która powstała pod koniec XX wieku za sprawą Maxa More`a. Nurt ten jest w znany w Polsce jedynie w niewielkim stopniu. Postuluje się w nim wykorzystanie zaawansowanej bio-technologii w modyfikowaniu dalszej ewolucji ludzkiego gatunku. Skutkiem tego procesu ma być pojawienie się postczłowieka oraz posthumanistycznego świata. W artykule przedstawiam, kim – zdaniem transhumanistów – będzie postczłowiek, oraz jakie zmiany muszą nastąpić, by mógł on się pojawić. Wskazuję też szkicowo utopijny charakter tej koncepcji.

Słowa kluczowe: transhumanizm, postczłowiek, ewolucja, biotechnologia, Max More, Nick Bostrom

I N N E   A R T Y K U Ł Y:

Andrzej J. Noras, Początki filozofii Cohena a problem psychologii pełny tekst artykułu w formacie pdf

Hermann Cohen, twórca neokantowskiej szkoły marburskiej, jest uznawany za jed-nego z najbardziej radykalnych reprezentantów antypsychologizmu. Okazuje się jednak, że stanowisko to jest rezultatem procesu, w którym ujawniają się trzy ważne elementy, a mianowicie spór o psychologię, spór o Platona i spór o Kanta. W pierwszym wypadku Cohen okazuje się związany z psychologicznie zorientowanymi językoznawcami, a mianowicie Heymannem Steinthalem i Moritzem Lazarusem. W drugim wypadku Cohen okazuje się interpretatorem Platona, przy czym początkowo ujmuje go w duchu psychologizmu, od którego się później dystansuje. I wreszcie, w trzecim wypadku, z tego wynika późniejszy obraz filozofii Kanta.

Słowa kluczowe: Cohen, Steinthal, Lazarus, Platon, Kant


Honorata Jakuszko, Sensy idei oświecenia w filozofii Novalisa pełny tekst artykułu w formacie pdf (w języku niemieckim)

Artykuł stanowi – udokumentowaną na tekstach źródłowych – rekonstrukcję sposobu, w jaki Novalis (reprezentant wczesnego romantyzmu niemieckiego) rozumie termin „oświecenie”. Jego zdaniem, oświecenie jest tożsame z procesem historycznym lub historią kultury (Bildungsgeschichte), której celem jest wszechstronny rozwój wszystkich predyspozycji człowieczeństwa. W wąskim znaczeniu oświecenie może być odnoszone do wieku XVIII, określanego jako wiek oświecenia. Novalis zwraca uwagę na historyczne przesłanki warunkujące różnicę między oświeceniem francuskim a niemieckim (m. in. reformację w Niemczech i rewolucję francuską). Za początek nowego i wyższego etapu oświecenia w Niemczech uznaje filozofię transcendentalną I. Kanta i J. G. Fichtego, klasycyzm weimarski J. W. Goethego i F. Schillera oraz filozofię historyczną F. Schlegla –reprezentanta wczesnego romantyzmu niemieckiego.

Słowa kluczowe: program oświecenia, warianty oświecenia, wczesny romantyzm niemiecki, Novalis, historia kultury

R E C E N Z J E:

Kamil Szymański, „Kwintesencja” transhumanizmu. Recenzja: The Transhumanist Reader: Classical and Contemporary Essays on the Science, Technology, and Philosophy of the Human Future, red. M. More, N. Vita-More, Wiley–Blackwell, Chichester UK 2013 (460 s.) pełny tekst w formacie pdf

K O M U N I K A T Y   I   S P R A W O Z D A N I A:

Kamil Szymański, Praktyczne aplikacje filozofii: antropologia filozoficzna, aksjologia, etyka, Lublin, 26-27 marca 2015 pełny tekst w formacie pdf


Licencja Creative Commons